| نقد - بررسی |
در سال 1385 علی ابدالی، در وبلاگ شخصی اش توانست با تجربه ی گونه های متفاوتی از شعر ، جریان تازه ای را در ادبیات ایران به وجود آورد که در شعر فارسی قالبی جدید به شمار می رود و با جرات می توان گفت بعد از قالب شعر نیمایی و سپس شعر شاملویی سومین قالب شعری می باشد که در کمتر از 80 سال در شعر پیشرو فارسی نمود پیدا کرده است در نوشتار زیر تلاش نموده ام تا خوانش فردی خودم را از یکی از کلیدی ترین کارهای علی ابدالی با نام "آزادی " که در مرداد ماه1386 در اینترنت و در بلاگ شخصی علی ابدالی منتشر شد انجام دهم ، این خوانش را صرفا به دلیل به بار نشستن تلاش علی ابدالی و آغاز گسترش این نوع نوشتار در داستان نویسی و شعر انجام داده ام .
سعید ناصری
فروید در یادداشتی درباره ی گردایوا اثر ینس ، به این موضوع اشاره می کند که شاعران و رمان نویسان مهمترین متحدین روانکاوان هستند و حتی چیزهایی را می بینند که روانکاوان از عهده ی درک آنها بر نمی آیند .فروید به سه گونه ی تاویل رویا اشاره می کند :
۱-پیشگویی مستقیم که در خود رویا آمده است
۲-از پیش دیدن پاری حوادث که در رویاهای بعدی می آیند
۳-رویاهای نامستقیم یا نمادین
فروید گونه ی سوم را مهم می داند و به گمانش این گروه از آنجا که خود رویا درک ناشدنی ست ، پس باید چیزی جانشین آن شود ، اگر در خود رویا این جانشینی از نماد های مستقیم و ساده تشکیل شده باشد ، رویا در دسته ی سوم جای نمی گیرد .با بحث فروید آشکار می شود که مقصود جانشین کردن نظامی از نشانه ها به جای نظام نشانه ای دیگر ی ست. در اینجا هر رویا نظامی دانسته می شود که هر نشانه اش تبدیل به نشانه ای دیگر می شود و هر رویا به رویا بین وابسته است و معنایش بنا به حالت روانی رویابین تبیین و دگرگون می شود.
هرمنوتیک جدید ، تحت تاثیر فروید مفهومی تازه از مناسبت تاوبل و معنا ارائه کرده است.
گشودن رمزگان رویاها تنها زمانی امکان پذیر است که رویا را همچون نوشتاری با رمزگان ویژه ی خود در نظر آوریم ، رویا به گفته ی فروید در صحنه ی دیگر واقعیت روانی اجرا می شود .به همین دلیل است که در برخورد با رویای آزادی علی ابدالی با یک صحنه ی چندگانه و فضاهای مستقل و متفاوت که روی یک پلت فرم اجرا می شوند مواجه ایم که در یک حلقه ی تو در توی حرکت از مرز مدرنیستی به پست مدرنیستی گاهی گم می شویم و در برگشت دوباره پیدا می شویم. یک حرکت دایره ای که با تغییر مداوم نشانه ها و حرکت آنها از یک دال به دال دیگر صحنه ی مرگ مدرنیستی هدف به بازی آزادی پست مدرنیستی را با بهره گیری از گردش چندگانه و دایره ای هایپرلینک ها میسر می سازد.
می پوشم و از پس آسمان بر
می آیم
حالا بر عکس
اینجا کمی این
باران فیلم
می ریزم و مردی از
در جستجوی ...
(ناگهان صدایی گریخت وو
از ابر ریخت وو توی
( آقا!! نقطه
توی این کنار ریخت
دنیای مجازی آسمان این که توی من
یا فت می نشود همه را
زنی ست
گشته ایم ما ..... فیلم کرده و پارک شد آزادی اصلا آزادی ( U ؟
پشت صحنه ی مردی ست همین می کنم و...
این بازی... که بر عکس اتاقی ست chat
( کات .... زیست که توی آن با شما
حرکتی که با تغییر مسیر روایت از معماری Home Page آزادی روایت مرگ را در صحنه ای دیگر که خود نشانه ای از پیوند آزادی و مرگ در روایت زندگی ست به نمایش گذاشته و در مسیر حرکت بر روی گرافیک مرگ ، واژه ی نوشتاری زندگی را به خیابان تودرتوی انسان پست مدرن در موقعیت کنونی پیوند می دهد.
پلت فرم مرگ
مرده شور این
این گاف
زندگی را .... را
اصلا
لخت
می شوم و
از چشم همه
روی می افتم نه؟
این پل خیابانی ست که حالا توی این شعر راه که می روم ناگهان قبر دهان باز و ( آقا !! زندگی خیابانی ست که می پیچد
زیر مرا
می پیچد و.
توی
پیاده و ...
پلت فرم زندگی
در بازگشت های دایره ای و بازی ساختارگریز روایت های متعدد این سوپر شعر با شکسته شدن تمام قراردادها ی نانوشته ولی مرسوم شعری مواجه هستیم ، به گونه ای که با تلفیق ژانری درروایت هایی از آن با برقراری ارتباطی بینامتنی با گریز از مرز نوشتار دوبعدی شعر به فضای چندبعدی سینما ، مرز مدرنیستی شعر به چالش گرفته شده است. ارتباطی که با مرکز گریزی از روایت جاری در شعر ، مخاطب را به سکانس هایی کلیدی از فیلم بیمارانگلیسی می برد و در بازگشت به پلت فرم شعر اورا کنار یک دوراهی پارک می کند. استفاده از امکانات مجازی و گریز های نشانه ای و پل زدن بین نشانه های آوایی ، نوشتاری و گرافیکی مخاطب را با مواجهه ای جدید روبرو می کند که حرکت از پلت فرم آزادی به پلت فرم مرگ و خیابان زندگی و ارتباط تودرتوی این پلت فرم ها با استفاده از گردش چندگانه ودایره ای لینک ها همواره مارا از یک فضای مستقل به یک روایت دیگر سوق می دهد و این روایت ها در یک فضای به هم پیوسته که مدل سازی رایانه ای زندگی انسان در شرایط پسامدرن می باشد بصورت مستمر و دایره ای تکرار می شوند به گونه ای که حتی در تغییر مسیر روایت و ورود مخاطب به صفحه ی گوگل با چند صفحه جستجو می شود به راحتی به پلت فرم شعر آزادی ، مرگ و زندگی بازگشت .
از دیگر نکات برجسته ی شعر آزادی که مانیفست ادبیات چندرسانه ای به شمار می رود استفاده از سطرهای شعری متحرک می باشد که ابدالی با استفاده از آن توانسته امکانات جدیدی را به زبان اضافه و با ورود فضاهای زبانی جدید ، هستی زبان را در محیط دیجیتالی به بازی بگیرد.

آنچه که در مجموعه ی شعر آزادی اتفاق می افتد شکسته شدن تمام مرزهایی ست که تا قبل از این شعر ، به عنوان مرز مدرنیستی شعر تلقی می شدند. شکسته شدن ساختارها ، عدم قطعیت و عدم حضور معنا و حضور برون روایت های مرکز گریز از شاخصه های این مجموعه ی شعری می باشد .
در خوانش فردی من مخاطب ، رویای آزادی به رویابین های مرگ و زندگی وابسته است و در خوانش های گوناگون از این رویا به این نکته ی ژاک لاکان می رسیم که "ناخودآگاه به کلام آمدن کسی دیگر است" که همانا در ناخودآگاه من مخاطب به کلام آمدن رویای آزادی علی ابدالی نهفته است .
در تاویل رویاها فروید به دقت میان زبان رویا و زبان نمادین تفاوت می گذاشت ، اتفاقی که در تاویل شعر رویای آزادی نیز می افتد و مخاطب ناچار است میان زبان این رویا و زبان نمادین تمایز قائل شود . در برخورد با مجموعه شعر آزادی ما به این گفته ی فروید نزدیک می شویم که رویا واقعیت خاصی را بیان نمی کند بلکه تنها روایتی پر از رمزگان (روایتی کدگذاری شده ) است. رویای شعر آزادی به نقاشی شباهتی ندارد بلکه بیشتر به نوشتار شبیه است و می توان انگاره هایی را که در رویای آزادی به ذهن می آیند همچون اجزاء زبان در نظر گرفت ،از این لحاظ نیز تاویل رویای آزادی با اینکه از تلفیق سه نظام نشانه شناسی آوایی،تصویری و نوشتاری تشکیل شده ، درست همچون نوشتار کارکردی کوششی دارد و برای یافتن معناهای بی شمارش راهی جز وارد شدن به بازی چندگانه و گردش دایره ای و فیدبک دار ناشی از لینک های آن نداریم و وارد شدن به این بازی بی پایان یعنی گم شدن معناهای قطعی در پی پیوست های نامحدود.
.
شعر آزادی در آرشیو بلاگ شخصی علی ابدالی قرار دارد http://www.derrida.blogfa.com/
| < قبلی | بعدی > |
|---|